Szkoła Podstawowa nr 9 im. Mikołaja Kopernika w Koszalinie

Adres

Kontakt

ul.Powstańców Wielkopolskich 23
75-100 Koszalin
tel. 94-3426786
e-mail: sekretariat@sp9.koszalin.pl

Statystyki

  • Odwiedziło nas: 853045
  • Do końca roku: 14 dni
  • Do wakacji: 186 dni

KATARZYNA ZAWADA - NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO

Katarzyna Zawada - nauczyciel języka angielskiego

 

Postawy rodzicielskie i ich znaczenie w życiu dziecka

 

1. Wstęp

Środowisko rodzinne jest pierwszym środowiskiem wychowawczym w życiu dziecka. Tu nawiązuje ono pierwsze kontakty z innymi ludźmi i zdobywa pierwsze doświadczenia   z dziedziny współżycia społecznego. Stają się one podwaliną i zaczątkiem rozwoju społecznego małego człowieka. Aby mądrze wychowywać dziecko, rodzice powinni uświadomić sobie swój stosunek do dziecka. Różne postawy wobec dziecka wywołują określone formy jego zachowania i prowadzą w rezultacie do ukształtowania specyficznych cech osobowości dziecka, a później dorosłego człowieka.  Pojęciem postaw rodzicielskich zajmowało się wielu psychologów, pedagogów, filozofów i socjoterapeutów. Poniżej przytoczę typologię postaw według trzech różnych  autorów.

 

2. Typologia postaw rodzicielskich

 

Postawa rodzicielska wg profesor M. Ziemskiej jest definiowana jako „(...)występująca u rodziców tendencja do odczuwania dziecka, myślenia o nim i zachowania się - werbalnego lub niewerbalnego - w pewien określony sposób, wobec niego". Ważne jest jednak zaznaczenie, że tendencja ta musi być utrwalona, nie może to być zachowanie sporadyczne wobec dziecka. Autorka, przyjmując postawę T. Tomaszewskiego, podkreśla dalej, iż każda postawa zawiera     w sobie trzy elementy: uczuciowy, myślowy oraz element działania.

Do właściwych postaw rodzicielskich zalicza:

 

1. akceptację - czyli przyjęcie - kochanie dziecka niezależnie od jego możliwości, dysfunkcji, usposobienia, osobowości, trudności; rodzice akceptujący nie ukrywają przed dzieckiem swoich uczuć, okazują mu miłość i tolerancję; starają się zaspokoić potrzeby dziecka, dają mu poczucie bezpieczeństwa, uznania  i kochają je za to, że jest; w sytuacji gdy dziecko zachowuje się nagannie, upominają je i dają do zrozumienia, że to co robi w tej sytuacji jest złe, jednak nie dopuszczają do dziecka uczucia, że zła jest jego cała osobowość;

 

2. uznanie praw dziecka w rodzinie jako równych - rodzice akceptują i ustosunkowują się do aktywności dziecka, zawsze mają na względzie jego poziom rozwoju i umiejętności; opiekunowie nie stosują kar i wymuszeń, ale tłumaczą dziecku, wyjaśniają  mu co jest dobre        i pożądane, w takiej atmosferze rodzinnej dziecko ma zapewniony odpowiedni zakres swobody    i indywidualności;

 

3. współdziałanie z dzieckiem - świadczy o tym, iż rodzice świadomie wciągają dziecko do życia rodzinnego, mając przy tym na względzie jego możliwości rozwojowe; rodzice są aktywni w nawiązywaniu kontaktu i we współdziałaniu z dzieckiem; rodzice są gotowi pomóc, wyjaśnić dziecku, ale także uczą je samodzielności i umiejętności poszukiwania;

 

4. rozumna swoboda - rodzice utrzymują autorytet oraz kierują dzieckiem, ale równocześnie dają mu poczucie swobody i pozwalają na samodzielną zabawę z dala od nich;

Do grupy postaw niewłaściwych profesor M. Ziemska zalicza:

 

1. postawa nadmiernie wymagająca - rodzice pragną mieć idealne dziecko, co prowadzi do tego, iż nie liczą się z jego potrzebami oraz możliwościami; tacy opiekunowie stale krytykują, poprawiają oraz uzupełniają dziecko; wychowanek traktowany jest z pozycji autorytetu bez jakichkolwiek praw;

 

2. postawa unikająca - rodzice wykazują obojętność uczuciową, niechętnie przebywają ze swoim dzieckiem, mało interesują się dzieckiem i jego problemami, często zaniedbują nawet podstawowe - biologiczne potrzeby; kontakt z dzieckiem jest pozornie dobry i maskowany poprzez obdarowywanie dziecka wieloma prezentami; zauważyć można niedbałość o bezpieczeństwo, niekonsekwencję w stawianych wymaganiach; nie angażuje się dziecka do spraw życia rodzinnego;

 

3. postawa nadmiernie chroniąca - rodzice w każdej sytuacji życiowej znajdują zagrożenie dla dziecka i starają się je przed nim uchronić, w ten sposób paraliżują oni wszelką samodzielną działalność dziecka; dziecko uważane jest za wzór doskonałości i wychowywane jest bezkrytycznie; rodzice ulegają dziecku za każdym razem i spełniają jego każde życzenie;

 

4. postawa odtrącająca - rodzice są niechętni lub nawet wrodzy względem swojego dziecka, żywią wobec niego uczucie rozczarowania i zawodu; rodzice demonstrują zachowania negatywne i otwarcie krytykują wychowanka, stosują surowe kary zastraszenia, nakazy, zakazy wobec dziecka; opiekunowie zupełnie nie tolerują jego wad i  nie biorą pod uwagę stopnia rozwoju.

 

Jednak jednym z pierwszych autorów, który próbował uporządkować wiedzę o postawach rodzicielskich był w I połowie XX wieku amerykański psychiatra Leo Kanner. Dokonał  on innego podziału i wyodrębnił cztery typy postaw rodzicielskich:


1. Akceptacja i uczucie - rozwój osobowości dziecka przebiega prawidłowo ponieważ wzrasta ono w poczuciu bezpieczeństwa, jest w centrum uwagi.

„Dzięki dziecku dom jest ciekawy."
Okazywanie czułości, zabawa i cierpliwość.
Taka postawa rodziców zapewnia dziecku poczucie bezpieczeństwa i  normalny rozwój osobowości.


2. Jawne odtrącenie - kontakt z rodzicami jest ograniczony, a rozwój uczuciowy dziecka jest hamowany, jest ono zaniedbywane i nienawidzone, rozwija się w nim agresja, co może doprowadzić do przestępczości.

„Nie chcę go, nie chcę się dręczyć z jego powodu."
Zaniedbywanie, cierpkość i unikanie kontaktu, surowe kary.
Ta postawa rodzicielska wzmaga u dzieci agresywność, wykolejenie i zahamowanie rozwoju uczuć wyższych.


3. Nadmierne wymagania (perfekcjonizm) - rodzice nie akceptują go takim jakim jest. W dziecku rodzi się brak wiary w siebie, frustracja i lęki gdyż jest często krytykowane, ganione, karane.

„Nie chcę go takim, jakim jest. Muszę uczynić go naj.."
Dezaprobata, obwinianie, wymuszanie.

Taka postawa rodziców powoduje u dzieci frustrację, brak zaufania we własne siły i różnego typu obsesje.

 

4. Nadmierna opieka - rodzice rozpieszczają i przesadnie poświęcają się dla dziecka, albo dają mu zbyt dużo swobody albo zbyt mocno tę swobodę ograniczają. Dziecko jest niesamodzielne i później osiąga dojrzałość.

„Oczywiście, że go lubię, widzicie, jak się dla niego poświęcam."
Psucie dziecka, ustawiczne wtrącanie się, zbytnia pobłażliwość lub przytłaczanie autorytetem.
Ta postawa z kolei prowadzi do opóźnienia dojrzałości i usamodzielnienia, zależności od matki i zachowania typu „zepsute dziecko."

Natomiast psycholog Anna Roe na podstawie przeprowadzonych badań i obserwacji wyróżniła sześć typów postaw rodzicielskich:
1. Kochająca - czuły, serdeczny, ale i rozumny stosunek do dziecka, pomoc w realizacji jego zamierzeń i planów.
2. Nadmiernie chroniąca - dawanie dziecku szczególnych przywilejów, dobro dziecka ponad wszystko inne, ochrona dziecka przed wpływem otoczenia, zbytnie pobłażanie.
3. Przypadkowa - zwracanie uwagi na dziecko, gdy jest blisko fizycznie i oddalanie się , gdy jest daleko, brak dbałości o przyszłość dziecka.
4. Zaniedbująca - brak troski o dziecko i niezaspokajanie jego potrzeb psychicznych fizycznych.
5. Odrzucająca - uwagi dziecka w ogóle się nie liczą, jest ono pozostawione w samotności i bez opieki.
6. Wymagająca - stawianie dziecku zbyt wysoko poprzeczki, wygórowanych żądań , ciągłe kontrolowanie, realizacja ustalonego planu, który często jest niewykonalny.

3. Wnioski końcowe


Problem wychowania to nie zadanie przedszkola, szkoły, instytucji wychowawczych czy kościoła jak niektórym się wydaje. O wychowaniu dzieci w ogromnej mierze decydują rodzice, ich zachowania, postawy i priorytety. Rodzice przejawiający właściwe postawy wobec dziecka z chęcią otaczają je opieką, dostrzegają i zaspokajają jego potrzeby, mają duży margines cierpliwości, gotowości tłumaczenia i wyjaśniania. Łatwo też nawiązują z dzieckiem kontakt,  który jest oparty na wzajemnej sympatii i zrozumieniu. Cieszą się dzieckiem, widząc w nim wzrastającą odrębną jednostkę z własnym życiem. Współdziałanie, dawanie dziecku swobody odpowiedniej do wieku czy poszanowanie jego praw jako członka rodziny zaspokajają jego podstawowe potrzeby psychospołeczne  i nie prowadzą do powstania zaburzeń w jego zachowaniu i psychice.

Należy także pamiętać, że właściwe postawy rodzicielskie przyczyniają się również do osiągania przez dzieci lepszych wyników w nauce, do rozwoju inteligencji, fantazji, oryginalności myślenia i ciekawości otaczającego ich świata. Postawy obojga rodziców wobec dziecka nie zawsze są takie same. Jednak nawet  w sytuacji odmiennych typów postaw matki i ojca ważne są wspólne zamierzenia wychowawcze i wzajemny szacunek rodziców do siebie wzajemnie i do dziecka.

Podsumowując, przytoczę słowa znanego polskiego psychoterapeuty Wojciecha Eichelberga, że tylko „szczęśliwi rodzice mogą wychować szczęśliwe dzieci". Takie dzieci poznaje się po tym, że są rozluźnione, zdolne do miłości i nie boją się życia. To osoby, które swobodnie poruszają się po świecie i które korzystają w pełni ze swoich możliwości. Mają dobre uczucia wobec innych ludzi. Każdy musi zadbać o własne szczęście. Dla dziecka największym szczęściem jest posiadanie szczęśliwych i zadowolonych z życia rodziców.


Bibliografia:
1. Domańska M.: Wpływ postaw rodzicielskich na kształtowanie się osobowości dziecka, Wychowanie na co dzień, 1999 nr 3.

2. Drzewiecki M.: Odpowiedzialna pomoc wychowawcza. Tom 4, Radom 1999, Duszpasterstwo Nauczycieli i Wychowawców.

3. Eichelberger W.: Jak wychować szczęśliwe dzieci, Warszawa 1997, Agencja Wydawnicza Tu.

4. Januszewski A.: Doświadczenie osamotnienia u młodzieży a postawy rodzicielskie.                W:D. Kornas-Biela (red.) Rodzina: źródło życia i szkoła miłości. Lublin: TN KUL 2001 (s.285-312).

5. Wilk J. sdb:  Pedagogika rodziny. Zagadnienia wybrane, , Lublin 2002, Wydawnictwo Poligrafia Salezjańska.
6. Ziemska M.: Postawy rodzicielskie, Warszawa 1969, PWN.