Szkoła Podstawowa nr 9 im. Mikołaja Kopernika w Koszalinie

Adres

Kontakt

ul.Powstańców Wielkopolskich 23
75-100 Koszalin
tel. 94-3426786
e-mail: sekretariat@sp9.koszalin.pl

Statystyki

  • Odwiedziło nas: 827798
  • Do końca roku: 75 dni
  • Do wakacji: 247 dni

AGNIESZKA OBARA - NAUCZYCIEL JĘZYKA ANGIELSKIEGO

JAK PRACOWAĆ Z DZIECKIEM Z ZESPOŁEM ADHD W DOMU

 

WSTĘP

 

Nadpobudliwość  psychoruchowa  z  deficytem  uwagi  staje  się  coraz  większym  problemem  dla  rodziców,  nauczycieli  i  dla  samych  dzieci. Trudno  jest  do  nich  dotrzeć  zwykłymi  metodami  pedagogicznymi.  Z  tymi dziećmi  trzeba  inaczej  pracować  w  domu  i  w  szkole.  Jest  im  potrzebny  niezmienny,  niezawodny,  pozbawiony  zbędnych  elementów  i  przejrzysty  system,  w  którym  mogą  lepiej  funkcjonować.

Aktywność  jest  jedną  z  podstawowych  czynności  zdrowego  organizmu.  Dzieci  są  z  natury  ruchliwe,  poznają  świat  na  swój  własny  sposób,  spokojnie  lub  dynamicznie.  Dzieci,  które  wyróżniają  się  nadmierną  w  stosunku  do  wieku  ruchliwością  są  określane  jako  nadpobudliwe  psychoruchowo.

Zespół  nadpobudliwości  psychoruchowej  z  deficytem  uwagi - w  skrócie  ADHD  z  języka  angielskiego  „Attention  Deficit  Hyperactivity  Disorder",  jest  jednym  z  najczęściej  występujących  zaburzeń  wieku  dziecięcego.  Występuje  u  około  3-20  procent  dzieci.  Charakteryzuje  się  on  trzema  objawami,  które  są  stałe  i  występują  co  najmniej  6  miesięcy:

  • kłopotami  z  utrzymaniem  uwagi
  • problemami  z  kontrolą  impulsywności
  • nadmierną  ruchliwością

Są  one  źródłem  kłopotów  dziecka  w  domu,  niepowodzeń  w  szkole  i  konfliktów

z  rówieśnikami.

 

CHARAKTEYSTYCZNE OBJAWY ADHD

 

Nadmiernie  żywe  emocje,  nadruchliwość,  przeciwstawianie  się  każdemu  poleceniu,  płaczliwość,  nadwrażliwość,  agresja  to  często  wymieniane  w  literaturze  i  przez  nauczycieli  cechy  dziecka  nadpobudliwego.   Wolańczyk  uważa,  że  aby  mówić  o  zaburzeniu  nadpobudliwości  decyduje  zaburzone  funkcjonowanie  w  różnych  środowiskach,  domowym  lub/i  szkolnym,  które  utrudnia  dziecku  życie. (Wolańczyk  1999, s. 15)

Wspominane przez rodziców zachowania nadpobudliwe w domu  pojawiają  się  np.  w  zachowaniu  przy  stole,  dziecko  wstaje  w  trakcie  posiłku,  kręci  się.  Rodzice  wymieniają  trudności  w  zasypianiu  jako  najczęstszy  problem.  Zauważają  też  trudności  w  koncentracji  w  zabawach,  dziecko  chwilę  bawi  się  jedną  zabawką,  po  czym  rzuca  ją  dla  następnej  i  następnej.  Dotyka  wszystkiego  co  napotka,  czasem  też  strąca.  Niewłaściwe  zachowanie  występuje  w  relacjach  z  rówieśnikami  i  dorosłymi, np. nieustępliwość  oraz  agresja.  Impulsywność  dziecka  z  nadpobudliwością  psychoruchową  czasem  powoduje  zagrożenia,  np.  kiedy  dziecko  wybiega  na  ulicę  bo  coś  nagle  je  zaciekawi  nie  patrząc  czy  jedzie  samochód,  gdy  skacze  ze  znacznych  wysokości.  Dzieci  z  ADHD  wyróżnia  właśnie  ta  cecha  braku  oceny  następstw  pewnych  zachowań,  która  jest  w  mniejszym  lub  większym  stopniu  ukształtowana  u  innych  dzieci.  Dzieci  z  nadpobudliwością  ponadto  cierpią  na  koszmary  nocne,  zgrzytają  zębami  przez  sen.  Cierpią  na  częste  bóle  głowy.

Aby  stwierdzić  czy  dziecko  cierpi  na  ADHD,  symptomy  muszą  stale  utrzymywać  się  od  dłuższego  czasu,   z  dzieckiem  są  problemy  i  nie  można  znaleźć  przyczyn  tego  stanu.  Gdy  nagle  wystąpią  objawy  ADHD  w  późniejszym  wieku,  może  to  świadczyć  o  objawach  innych  zaburzeń,  które  mogą  przypominać  ADHD.

 

 

PRZYCZYNY POWSTAWANIA NADPOBUDLIWOŚCI

 

Przyczyny  zespołu  ADHD  nie  zostały  jeszcze  dokładnie  poznane.  Jednak  próbuje  się  klasyfikować  przyczyny  na  już  zbadane  i  te,  które  funkcjonują  jeszcze  w  sferze  domysłów.  Są  to  przyczyny  biologiczne,  społeczno-wychowawcze  i  środowiskowe,  istnieje  również  opinia, że  zachowania  nadpobudliwe  to  tylko  cecha  temperamentu  lub  też  schorzenie  spowodowane  postępem  cywilizacyjnym.

Jedną z  teorii  wśród  wymienianych  przyczyn  zespołu  ADHD  jest  spożywanie  barwników  spożywczych,  utrwalaczy  i  cukru.  Jakkolwiek nie  jest  to  potwierdzona  badaniami  opinia,  wielu  terapeutów  pracujących  z  dziećmi  z  zespołem  ADHD,  zaobserwowało,  że  niektóre  spośród  nich  są  wrażliwe  na  dużą  ilość  lub  stężenie  cukru,  czy  utrwalaczy  w  pokarmach.

Kolejną  teorią  ostatnio  braną  pod  uwagę  są  skutki  postępu  cywilizacyjnego.  Związane  z  tym  brak  ruchu,  nadmierne  oglądanie  telewizji  i  wideo,  budzi  wewnętrzny  niepokój,  a  ten  może   pobudzić  „energię  życiową",  która  zostaje  przetworzona  i  ujawnić  się  w  nad aktywnym,  zmiennym  zachowaniu.  Z  kolei  zachowanie  to  wpływa  na  wewnętrzny  niepokój  i  wzmaga go.  W  ten  sposób  powstaje  błędne  koło.

Każda  z  przyczyn  w  różnym  stopniu  wpływa  na  kształtowanie  się  trudności  lub  ich  przezwyciężanie,  więc  prawdopodobnie  nie  uda  się  jednoznacznie  określić  głównej  przyczyny  nadpobudliwości  psychoruchowej.

 

RODZICE WOBEC PROBLEMU NADPOBUDLIWOŚCI

 

Dziecko,  które  przychodzi  na  świat  „nie  jest  ani  czystą  kartką  papieru,  ani  już  całkowicie  zaprogramowaną  osobą.  To,  jakie  cechy  charakteru  rozwinie,  zależy  od  czynników  dziedzicznych  po  rodzicach,  od  ewentualnych  powikłań  związanych  z  okresem  okołoporodowym  oraz  od  wszystkiego,  co  dzieje  się  wokół  niego,  a  szczególnie  w  jego  rodzinie."  (Wolańczyk    1999, s. 36)

Rodzice  martwią  się,  gdy  dziecko  przynosi  ze  szkoły  uwagi  typu:  „nie  uważa  na  lekcjach"  lub  „przeszkadza  w  klasie".  Jedną  z  ewentualnych  przyczyn  takich  kłopotów  dziecka  w  szkole  mogą  być  zaburzenia  hiperkinetyczne,  którym  najczęściej  towarzyszy  deficyt  uwagi.  Rodzice  bywają  zdumieni  treścią  wpisywanych  uwag.  Twierdzą,  że  dziecko  w  domu  nie  sprawia  kłopotów.  Jednak  po  dokładnej  analizie  udaje  się  ustalić,  że  dziecko  wykazuje  cechy  nadpobudliwości  też  w  domu. Rodzice  mają zahamowania w  przyznaniu,  że  wystąpiły  w  domu  jakichkolwiek  poważne  problemy  z  zachowaniem  ich  dzieci,  ponieważ  obawiają  się,  że  mogliby  być  posądzeni  o  to,  że  nie  radzą  sobie  z  wychowaniem.  Często  ma  miejsce  sytuacja  kiedy  dziecko  nad aktywne  emocjonalnie  już  w  niemowlęctwie,  „wywołało  u  rodziców  pewne  nieprawidłowe  zachowania  wzmagające  jego  pobudliwość."  (Nartowska  1980, s.140)  Błędne  koło  wpływów,  reakcji  zachowań  dziecka  i  rodziców  wzmaga  nieprawidłowe  zachowania.

Rodzice  przeważnie  nie  zdają  sobie  sprawy,  jak  ogromny  mają  wpływ  na  rozwój  dziecka  i  na  jego  dorosłe  życie.  Obserwacja dziecka  i  znajomość  prawidłowego  jego  rozwoju  jest  nieodzowna  by  wychwycić  wszelkie  nieprawidłowości.  Jednak  wielu  rodziców  bagatelizuje  pojawiający się  problem,  czekając  aż  dziecko  z  nadpobudliwości  wyrośnie,  co  jednak,  nie zdarza  się  w  100%  i  powoduje  poważne  zaburzenia  zachowania.

Dzieci  nad aktywne  często  prowokują  swym  zachowaniem,  narażając  się  na  nieprawidłowe  zabiegi  wychowawcze,  niezrozumiałe  reakcje dorosłych. Rodzice  popełniają  nie  tylko  różne  błędy  w  konkretnych  warunkach,  „ale  przybierają  wobec  dziecka  określone  wadliwe  postawy  wychowawcze:  albo  po  próbach  ingerencji  rezygnują  z  wysiłków  wychowawczych,  stając  się  nadmiernie  liberalni,  albo  skłaniają  się  ku  rygoryzmowi."  (Nartowska  1972, s. 153)  Najczęściej  jednak  spotyka  się  wychowanie  niekonsekwentne  między  każdym  z  rodziców,  lub  przechodzeniu  od  liberalizmu  do  wychowania  rygorystycznego.  Podejście  niekonsekwentne  w  wychowaniu  „charakteryzuje  się  brakiem  względnie  stałych  wymagań  stawianych  dziecku  oraz  praw  mu  udzielanych.  W  postępowaniu  dorosłych  nie  udaje  się  zaobserwować  jakiejś  jednolitej  linii  i  wyważonego,  równego  stosunku  do  dziecka.  Zabiegi  wychowawcze  mają  charakter  chwytów wychowawczych  stosowanych  od  przypadku  do  przypadku  [zależnie  od  nastroju  rodziców  lub/i  sytuacji  ogólnej]."  (Nartowska  1982, s. 47)

W  postawach   rodzicielskich  można  zaobserwować różne  formy  zaburzonego  zachowania  u  dzieci  nadpobudliwych.  Dziecko  pierwotnie  zrównoważone  podlega  ciągle  nowym  bodźcom.  Jednego  dnia  dziecko  jest  surowo  karane  za  pewien  postępek,  a  innego  oczekując  w  lęku  na  burzę,  za  to  samo  przewinienie  żadnej  kary  nie  otrzymuje,  bo  nie  było  czasu  się  tym  problemem  zająć.  Powoduje  to  u  dziecka  zachwianie  równowagi  emocjonalnej,  a  brak  wytycznych  wskazujących  jak  postępować  naraża  je  na  nieprzewidziane  przykrości,  niepotrzebny  stan  napięcia.

U  dzieci  wychowywanych  zbyt  rygorystycznie  w  domu,  zauważa  się  „nasilone  formy  zaburzonego  zachowania  poza  domem  lub  w  sytuacji,  gdy  przestaje  działać  kontrola  zewnętrzna.  Bywa  również  odwrotnie - brak  konsekwencji  wychowawczej  lub zbyt  liberalne  postępowanie  rodziców  nasila  trudności  na  terenie  domu,  a  w  obecności  nauczyciela,  który  jest  dla  dziecka  autorytetem,  zaburzenia  zachowania  ulegają  złagodzeniu."  (Nartowska  1972, s. 153)  Jednak rzadko  zdarza  się  rygorystyczne  wychowanie  w  domu  u  obojga  rodziców.  Najczęściej  spotyka  się  wychowanie  niekonsekwentne.  Nartowska  w  swoich  badaniach  nie  napotkała  dzieci  nadpobudliwych,  które  będąc  pierwotnie  zrównoważone  zaczęły  przejawiać  nadpobudliwość  pod  wpływem  rygorystycznego  wychowania.  Natomiast  w  przypadku  dzieci  mających  cechy  nadpobudliwości  od  urodzenia,  w  pewnym  okresie  rodzice  nie  mogli  sobie  poradzić  z  nimi  i  stosowali  rygorystyczne  metody  wychowania  z  częstymi  dotkliwymi  karami.  Uzyskiwali  oni  wprawdzie  w  domu  poprawę  zachowania  ale  u  dziecka  objawy  nadpobudliwości  nasilały  się  poza  domem  przybierając  też  cechy  agresywności  w  szkole  czy  na  podwórku.  (Nartowska  1982, s. 49-50)

 

 

POMOC RODZICÓW DZIECKU Z ZESPOŁEM ADHD

 

Dziecko  nadpobudliwe  stawia  przed  swoimi  rodzicami  ogromne  i  trudne  zadania  wychowawcze,  trzeba  je  przede  wszystkim  zrozumieć.  Nikt  nie  ma  w  tym  względzie  większych  możliwości  od  rodziców.  „Tylko  oni  mogą ocenić  jak  jest  ono  wrażliwe,  jak  pobudliwość  swoją  manifestuje,  [...]  w  jaki  sposób  można  i  należy  pomagać  mu  w  przezwyciężaniu  słabości  i  trudności  [...]  Lekarz  i  psycholog  powinni  być  partnerami  rodziców,  wkraczać  ze  specjalistyczną  radą  i  pomocą  wtedy,  gdy  jest  to  konieczne.  Na  co  dzień  jednak  nikt,  najlepszy,  najbardziej  doświadczony  i  oddany  specjalista  nie  zastąpi  rodziców i  nie  [pomoże  dziecku]  sam,  za  pomocą  psychoterapii  czy  leków."  (Makowska  1986, s. 6)

Uwagę  należy  zwrócić  na  sposób  postępowania  z  dzieckiem  nadpobudliwym  już  we  wczesnym  dzieciństwie.  Unikać, na  przykład,  gwałtownych  dźwięków,  podniesionych  głosów,  głośno  nastawionego  telewizora  lub  radia.  Nie  należy  nadużywać  wszelkiego  huśtania,  podrzucania  itp.  W  wypadku  dziecka  nadpobudliwego  znaczenie  uspokajające  i  terapeutyczne  ma  kąpiel.  Z  badań  przeprowadzonych  przez  Nartowską  wynika,  iż  zrównoważenie  rodziców,  uporządkowany,  lecz  nie  sztywny  tryb  życia  codziennego,  oraz  konsekwentny  proces  wychowania  może  w  dużej  mierze  przyczynić  się  do  zanikania  objawów  nadpobudliwości,  które  wystąpiły  w  okresie  niemowlęcym  i  po niemowlęcym.  (Nartowska  1980, s. 143)

Zaobserwowawszy  w  zachowaniu  dziecka  niepokojące  sygnały  wskazujące  na  prawdopodobieństwo  wystąpienia  zaburzenia  ADHD,  rodzice  powinni  zwrócić  się  do  pediatry  lub  lekarza  rodzinnego  z  prośbą  o  skierowanie  do  psychiatry  dziecięco-młodzieżowego,  który  postawi  diagnozę,  najlepiej  zebrawszy  dodatkowo  wywiad  od  nauczycieli  i  innych  osób  mających  do  czynienia  z  dzieckiem,  i  rozpocznie  leczenie.  Od  niego  dostaną  wskazówki,  jak  postępować  z  dzieckiem  w  domu.  Często  psychiatra  dziecięco-młodzieżowy  pomaga  również  szkole  w  zaprogramowaniu  skutecznych  metod  uczenia  dzieci,  u  których  rozpoznany  został  zespół  hiperkinetyczny  z  deficytem  uwagi.

Gdy  dziecko  z  nadpobudliwością  pojawia  się  w  rodzinie,  dostarcza  ono  dodatkowych  stresów  do  normalnie  pojawiających  się  przy  wychowaniu  dzieci.  Wszyscy  członkowie  rodziny,  chcąc  nie  chcąc,  są  na  nie  narażeni,  ale  mogą  pomóc  sobie  i  dziecku  nadpobudliwemu  dostosowując się  do  dodatkowych  trudności  nałożonych  przez  terapię, ucząc  się  o  zespole  ADHD  i  ewentualnie  pilnując  regularnego  przyjmowania  leków  przez dziecko.  Tylko  konsekwencja,  zasady  postępowania  pomogą  dziecku  wykształcić  i  utrwalić  właściwe  zachowania  akceptowane  w  domu  i  poza  nim.

(http://content.health.msn.com/condition_center/add_adhd/default.htm)

Dla  dziecka  będącego  „w  wieku szkolnym  podstawowym  środowiskiem  jest  dom  i  szkoła,  a  osobami  oddziałującymi  najintensywniej  są  rodzice  i  nauczyciele"  (Nartowska  1972, s. 100)  Gdy  dziecko  jest  nadruchliwe,  a  wynika  to  z  temperamentu  nie  z  zaburzenia,  wprowadzając  odpowiednie  prawidłowe  wychowanie  można  wytworzyć  i  utrwalić  w  nim  powszechnie  akceptowane  cechy  zachowania,  a jeśli  dziecko  napotyka  niewłaściwe  postawy  jest  zagrożone  poważnymi,  utrwalonymi niewłaściwymi  zachowaniami.  Wynika  z  tego  potrzeba  odpowiedniej  wiedzy  i  działań  korygujących.  „Andrzej  Samsonowicz  proponuje  rozpocząć  pracę  terapeutyczną  [z  dzieckiem  nadpobudliwym]  od  poprawy  systemu  wychowawczego  w  rodzinie  tak  aby  był  on  w  stanie  wyrównać  deficyty  małego  człowieka  w  zakresie  jego  emocjonalnego  stosunku  do  otaczającej  go rzeczywistości,  jego  umiejętności  społecznych  i  sprawności  fizycznych.  Jest  to  zazwyczaj  dłużej  (do  pół  roku  i   więcej)  trwająca  indywidualna  praca  z  rodzicami  dziecka  nad  stworzeniem  możliwych  do  przyjęcia  w  ich  warunkach  życiowych  rozwiązań  wychowawczych,  które  stopniowo   prowadziłyby  do  wyrównania  deficytów. [...]  Terapia  rodzinna,  jak  i  uczestnictwo  dziecka  nadpobudliwego  w  dobrej  grupie  socjoterapeutycznej  spełniają  istotną  rolę,  ponieważ  dają  mu  szansę  aktywnego  uczenia  się,  poprzez  doświadczenie,  brakujących  mu  umiejętności  społecznych..."  (Żmudka  2003, s. 20)

Istotne  jest  stworzenie  pozytywnego  kontaktu  z  dziećmi  nadpobudliwymi  od  samego  początku.  Potrzebują  one  „stanowczego,  przyjacielskiego  i  konsekwentnego  kierowania  nimi.  Muszą  każdego  dnia  doświadczać,  że  [ustalone]  reguły  [...]  rzeczywiście  są  przestrzegane."  (Wolfram  2002, s. 104)  Respekt  dla  rodzica  czy  nauczyciela  gwałtownie  maleje  jeśli  odstępują  oni  czasem  od  reguł.  Ważne jest  ustalenie  od  początku  co  jest  niedozwolone,  za  co  grożą  konsekwencje,  a  co  jest  dopuszczalne.  Nie  należy  oczywiści  ustalać  pewnych  zasad,  które  są  dla  dziecka  wyzwaniem  ponad  siły.  Zwykle  nikomu  nie  wychodzi  to  na  dobre,  ani  dzieciom,  ani  rodzicom,  jeśli  chcą  oni  przeforsować  swoje  zasady.  Można  jednak  temu  zapobiec,  ustalając  z  dzieckiem  zasady,  dopasowując  wymagania  do możliwości  dziecka.

Oto  wybrane  wskazania  do  postępowania  z  dzieckiem  nadpobudliwym.

a)      wskazania  ogólne:

-          stworzenie  uporządkowanego  świata:  konsekwencja  w  działaniu,  stawianie  jasnych  granic,  co  dziecku  wolno,  a  czego  nie  należy  robić

-          przekazywanie  komunikatów  spokojnym,  stonowanym  głosem  jakby  w  zwolnionym  tempie,  wielokrotne  powtarzanie  poleceń,  przekazywanie  poleceń  w  sposób  jasny,  często  w  formie  pojedynczych  słów

-  dziecko  nadpobudliwe  nie  potrafi  wybrać  najważniejszego bodźca,  dlatego  konieczne  jest  ograniczanie  dochodzących  do  niego  bodźców

-   należy  stawiać  niezbyt  odległe  cele  działania  i określić  sposób  ich  realizacji,  rozproszona  uwaga  nie  pozwala  zapamiętać  celu  działania,  dlatego  im  bliżej  jest  postawiony  cel  lub  termin,  tym  większa  pewność,  że  polecenie  zostanie  wykonane,  a  praca  zakończona

-   systematyczne przyzwyczajanie  i  wdrażanie  dziecka  do  finalizowania  każdego  rozpoczętego  działania

-   stała  kontrola  i  przypominanie   o  obowiązkach  oraz  pomoc  w  ich  realizacji  (Wolańczyk  1999, s. 52-53)

b)  wskazania  do  pracy  z  dzieckiem  nadpobudliwym  w  domu:

-    zapewnienie  w  domu  atmosfery  akceptacji  i  spokoju

-    należy  być  konsekwentnym  w  ustalaniu  reguł,  obowiązków  i  karceniu;  osoba  dorosła  powinna  kontrolować  swoje  emocje  w  kontakcie  z  dzieckiem  nadpobudliwym,  nie  wolno  jej  reagować  wybuchowo,  gwałtownie

-    zawsze  stwarzać  poczucie  bezpieczeństwa  i  dać  dziecku  do  zrozumienia,  że  się  je  kocha,  ale  jest  się  konsekwentnym  i  wymagającym

-    chwalić  dziecko  wtedy,  kiedy  zachowa  się  tak,  jak  się  od  niego  oczekuje

-    wymagania  stawiać  w  sposób  jasny  i  klarowny,  aby  dziecko  znało  swoje  obowiązki  i wiedziało,  jak  ma  się  zachować  w  danej  sytuacji

-    początek  każdej  uporządkowanej  działalności  powinien  być  jasno  i  wyraźnie  zaakcentowany

-    obowiązki  domowe  powinny  być  dostosowane  do  możliwości  dziecka;  każdy  przejaw  chaosu  eliminuje  się,  docenia  się  trud  włożony  w  pracę,  choćby  dziecko  wykonało  ją  mniej  dokładnie

-     należy wyjaśniać  nowe  sytuacje,  w  których  znajduje  się  dziecko  po  raz  pierwszy

-     dzienny  rozkład  zajęć  powinien  być  uporządkowany,  mieć  jasną  strukturę:  odpowiednią  i  tą  samą  porę  wstawania, oglądania  telewizji,  nauki,  sprzątania,  posiłków  oraz  snu

-     należy  ograniczyć  czas  oglądania  telewizji,  wyeliminować  programy  o  treści  agresywnej  z  dużym  ładunkiem  emocji  i szybką  akcją

-     gdy  dziecko  odrabia  lekcje,  eliminować  dodatkowe  bodźce,  które  mogą  rozpraszać:  wyłączyć  telewizor,  radio,  komputer,  schować  zabawki,  zabrać  z  biurka  zbędne  rzeczy,  pozostawić  tylko  potrzebne  w  danej  chwili,  najlepiej  ustawić  biurko  przodem  do  pustej,  białej  ściany,  bez  dekoracji,  obrazków,  zamknąć  okno

-    jeśli  dziecko  wykazuje  dużą  potrzebę  dopływu  bodźców  przy  pracy  wymagającej  skupienia,  tzw. "informacyjnego  tła",  można  włączyć  cichą  muzykę,  ale  nie  audycje  mówione,  również  wtedy,  gdy  mieszkanie  jest   przy  ruchliwej  ulicy  (Wolańczyk  1999, s. 54)

-  osoby  opiekujące  się  dzieckiem  nadpobudliwym  powinny  nauczyć  się  odczytywać  sygnały  ostrzegawcze  poprzedzające  wybuch,  spokojnie  interweniować,  aby  uniknąć  wybuchu,  poprzez  odwrócenie  uwagi  lub  spokojnie  omówić  konflikt

-  powinno  się  codziennie poświęcić  trochę  czasu  na  rozmowę  i  wspólną  zabawę

-  opiekunowie  powinni  też  odnosić  się  do  dziecka  z  wyrozumiałością  i  cierpliwością,  ponieważ  jego  zachowanie  nie  wynika  ze  złości,  ale  z  braku  umiejętności  kontrolowania  własnego  zachowania.  (www.dzieci.org.pl)

Istnieje  także  lista  posunięć,  których  nie  należy  robić:

-  w  sytuacji  konfliktowej  nie  należy  pozostawiać  zbyt  długo  w    napięciu  emocjonalnym,  na  przykład  odsyłać  je  do  własnego  pokoju,  odraczając  karę  do  przyjścia  ojca;  rozwiązanie  konfliktu  powinno  nastąpić  zaraz  po  sytuacji  konfliktowej

-  dziecko  nadpobudliwe  bardzo  trudno  „przegadać",  więc  „nie  powinno  się  zbyt  długo  słuchać  jego  krzyków,  niegrzecznych  słów  i  protestów,  że  nie chce  wykonać  [polecenia].  Lepiej  przystąpić  do  wyegzekwowania  konsekwencji,  jakie  zostały  wcześniej  ustalone.  Nie  należy  także  atakować  dziecka,  gdyż  jego  reakcją  będzie  obrona.  Szczególnie  niebezpieczne  są  słowa  generalizujące  typu  ty  zawszety  nigdy."  (Strykowska  2003, s. 86) albo

-  „niewskazane  jest  także  karanie  za  objawy  niezależne  od  dziecka.  Generują  one  lęk  i  niechęć."  (Strykowska  2003, s. 86)

 

BIBLIOGRAFIA:

 

1.      Makowska  J.  „Dzieci  trudne  do  kochania."  Warszawa  1986.

2.      Nartowska  H.  „Dzieci  nadpobudliwe  psychoruchowo."  Warszawa  1972.

3.      Nartowska  H.  „Opóźnienia  i  dysharmonie  rozwoju  dziecka."  Warszawa  1980.

4.      Nartowska  H.  „Wychowanie  nadpobudliwego  dziecka."  Warszawa  1982.

5.      Strykowska  J.  Uczeń  i  jego  środowisko  społeczno-wychowawcze. W:  Strykowski  W.,  Strykowska  J.  „Kompetencje  nauczycieli  szkoły  współczesnej."  Poznań  2003.

6.      Wolańczyk  T.,  Kołakowski  A.,  Skotnicka M.  „Nadpobudliwość  psychoruchowa  u  dzieci."  Lublin  1999.

7.      Wolfram  W-W.  „Nadpobudliwe  i  niespokojne  dzieci  w  przedszkolu."  Kielce  2002.

8.      Żmudka  D.  Tylko  spokojnie. „Gazeta  Szkolna."  2003,  nr  23.